انتخاب شیلنگ فلزی مناسب (استیل 304، 316 یا 321) فقط بر اساس فشار کاری و دمای سیال انجام نمیشود. یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده، سازگاری شیمیایی مواد است؛ یعنی بررسی اینکه مادهی عبوری از شیلنگ، چه نوع واکنشی با جنس استیل، غلاف بافت (Braid)، و اجزای اتصال نشان میدهد.
این راهنما خلاصهی تخصصی است و به شما کمک میکند بدانید کدام شیلنگ برای کدام سیال مناسب است.
سازگاری ماده با شیلنگ فلزی
انتخاب شیلنگ فلزی مناسب در صنایع مختلف—از نفت و گاز تا شیمیایی، بخار، غذایی و دارویی—بیش از هر چیز به سازگاری شیمیایی ماده عبوری با جنس شیلنگ وابسته است.
در شیلنگهای فلزی، قسمتهای حساس که در معرض خوردگی قرار میگیرند شامل موارد زیر هستند:
– بدنهی شیلنگ (Hose Corrugated Tube)
– بافت بیرونی (Braid)
– اتصالات انتهایی (Fittings)
– جوشکاریها
معرفی متریالهای شیلنگ فلزی و تفاوت مقاومت آنها
سه نوع آلیاژ اصلی برای شیلنگهای فلزی بهکار میروند:
1) استیل 304 / Stainless Steel 304
– اقتصادیترین گزینه و پرمصرف
– مقاوم در برابر خوردگی عمومی
– ضعیف در برابر کلریدها، اسیدهای قوی و محیطهای مرطوب اسیدی
– مناسب برای: آب، هوای فشرده، روغنهای معدنی، مواد غیرخورنده
2) استیل 316 / 316L / Stainless Steel 316
– دارای 2–3% مولیبدن → مقاومت بسیار بالاتر در برابر کلرید
– بهترین انتخاب در محیطهای نمکی، اسیدی ملایم، آب دریا، کلرایدها
– مناسبترین آلیاژ برای شرایط خورندگی متوسط تا شدید
– پایدارتر از 304 در اکثر مواد شیمیایی
3) استیل 321 / Stainless Steel 321
– دارای تیتانیوم (Ti)
– پایدار در برابر دمای بالا و خوردگی بیندانهای
– مناسب برای اسیدهای آلی (Acetic, Formic) و محیطهای حرارتی
بنابراین انتخاب نهایی باید بر اساس نوع سیال + فشار + دما + سازگاری شیمیایی انجام شود.
جدول نمونه سازگاری مواد با شیلنگ استیل
| ماده شیمیایی | 304 استیل | 316 استیل | 321 استیل | توضیح |
|---|---|---|---|---|
| Acetic Acid (اسید استیک) | C | B | A¹ | 321 بهترین انتخاب؛ 304 مناسب نیست |
| Acetone (استون) | A | A | A | کاملاً سازگار |
| Aluminum Sulfate (سولفات آلومینیوم) | C | B | A | 321 مقاومترین است |
| Ammonia – Dry (آمونیاک خشک) | A | A | A | بدون خوردگی |
| Ammonia – Moist (آمونیاک مرطوب) | C⁴ | B | A | 304 مستعد خوردگی حفرهای است |
| Benzene (بنزن) | A | A | A | کاملاً سازگار |
| Bleaching Powder – Dry (پودرکلر خشک) | B¹ | A | C | 316 مناسبترین گزینه |
| Calcium Chloride (کلرید کلسیم) | C | C | B | تنها 321 قابلقبول است |
| Chlorine – Dry (کلر خشک) | D | D | C | هیچ نوع شیلنگ استیل توصیه نمیشود |
A به معنی سازگار، B به معنی قابل قبول، C به معنی نامناسب و D نیاز به اطلاعات تکمیلی مهندسی
نکات مهم در انتخاب شیلنگ
1) تعیین سازگاری فقط از روی ماده کافی نیست.
غلظت، دما و رطوبت تفاوت زیادی ایجاد میکنند. فقط به سازگاری داخلی توجه نکنید؛ محیط بیرونی نیز اهمیت دارد. گازهای اسیدی بیرونی میتوانند بافت (Braid) را نابود کنند.
2) سازگاری داخلی ≠ سازگاری بیرونی
ممکن است سیال داخل مناسب باشد ولی محیط بیرونی (مثلاً بخار اسیدی) به بافت (Braid) آسیب بزند.
3) اگر سیال کلریدی است → همیشه 316 ایمنتر از 304 است
304 در محیطهای کلریدی تقریباً همیشه دچار خوردگی حفرهای میشود.
4) اگر محیط خیلی گرم است → 321 بهترین انتخاب
بهویژه برای بخار داغ، دود، مواد آلی، و محیطهای حرارتی برای دماهای بالای 400°C از 321 استفاده کنید.
جمعبندی
برای انتخاب شیلنگ فلزی مناسب:
– اگر سیال اسیدی و آلی یا دمای بالا باشد → 321
– اگر سیال نمکی (کلریدی) باشد → 316
– اگر سیال غیرخورنده و عادی باشد → 304
– اگر جدول حرف C یا D داده → هرگز استفاده نکنید
– اگر حرف B داده → بررسی فشار و دما لازم است
جدول کامل سازگاری مواد با شیلنگ فلزی:
روش انتخاب شیلنگ بر اساس جدول سازگاری
مرحله ۱ — ماده شیمیایی را در جدول پیدا کنید
(مثلاً: Ammonia, Acetic Acid, Chlorine…)
مرحله ۲ — ستون استیل را بررسی کنید
مرحله ۳ — حرف سازگاری را بخوانید
– A = عالی
– B = قابل قبول
– C = نامناسب
– D = نامشخص
مرحله ۴ — اگر مقدار دارای پاورقی بود (مثل C³) → توضیحات را چک کنید
جدول سازگاری مواد:
راهنما جدول:
1) معیارهای جدول سازگاری (A / B / C / D)
در جدول ۴ حرف اصلی وجود دارد:
– A = کاملاً مناسب / بدون هیچ مشکل خوردگی
– B = قابل قبول / نیاز به کنترل دما و فشار
– C = نامناسب / خوردگی محسوس یا شدید
– D = اطلاعات ناکافی / نیاز به بررسی مهندسی
معنی علامت ها:
- مستعد خوردگی بیندانهای
- احتمال واکنش انفجاری
- مستعد ترکخوردگی تنشی (SCC)
- مستعد خوردگی حفرهای (Pitting)
- تغییر رنگ
- بیش از ۵۰٪ غلظت یا بیش از ۹۵°C → نیاز به بررسی مهندسی
نکته:
در صورت دریافت حرف B یا علامتهای ¹، ³، ⁴ → کارشناسی بیشتر لازم است
خصوصاً برای:اسیدهای قوی، کلر، هیپوکلریتها، سولفیدها
اگر ماده دارای علامت ³ یا ⁴ باشد، احتمال ترکخوردگی تنشی وجود دارد.
اگر ماده علامت ⁶ دارد، غلظت بالا خطر خوردگی جدی ایجاد میکند.
